شاه و نقش و تركيب دست‌هاى دختر رقاصهء آن روزگار چشمگير و زنده مىنمايد . پرده‌اى هم از صحنهء جنگ چالدوران ، كه در آن رئيس « جان نثاران » شكست خورد و اسير شد ، حال و هوايى با روح و تكان‌دهنده دارد . « 1 » نام « چهل ستون » را در مجموعه كاخ‌هاى تخت جمشيد هم مىبينيم . شمارهء چهل ( در ايران ) ، مانند هشتاد يا هشتصد در ژاپن قديم ، به معنى « بسيار » و « بىشمار » است ، و عدد واقعى ستون‌ها را نمىرساند . به روايت مورّخان ، كاخ اصلى ( نخستين ) شاهان صفوى در آتش سوخت و يكسره از ميان رفت ، و كاخ كنونى را شاه سلطان حسين صفوى در آغاز سدهء هيجده ميلادى ( دوازده هجرى ) از نو ساخت . روزى كه از چهل ستون ديدن مىكردم . در اينجا مراسم سربازگيرى بود . چهارصد - پانصد مرد جوان سال در صف ايستاده بودند و به نوبت به پرسش‌هاى كارمند سجّل احوال و مأمور نظام وظيفه پاسخ مىدادند . شايد كه چهارصد سال پيش از اين در همين حياط و عمارت بسيارى از دولت‌مردان و سرداران به استقبال

--> ( 1 ) . دربارهء نقاشىهاى تالار چهل ستون ، بسيارى از مسافران خارجى و ايرانى وصفى نوشته‌اند ، و در اين ميان شرح گرزن از گوياترين آنها است : « بر ديوار روبروى در ورود ، تصوير شاه اسماعيل در جنگ با جان‌نثارهاى سلطان سليم ( عثمانى ) است ، كه شاه دلاور با ضربتى رئيس جان‌نثاران را دو شقه مىكند . . . در پهلوى آن تصوير شاه طهماسب هنگام پذيرايى از همايون شاه پناهندهء هندى است ، و آن در سال 1543 است كه دو شهريار در شاه‌نشين چهارزانو جلوس نموده و پيرامون ايشان نغمه‌گران و نوازندگان سرگرم ترنّم‌اند و قراول و قوش‌بازان همايونى با پرندگانى كه بر مچ دارند فرا ايستاده‌اند . . . تصوير سومى بر ديوار غربى ، صحنه‌اى است كه بيشتر دور از رسم و آيين مىنمايد . چهرهء مركزى آن ، شاه عباس كبير با عبد المحمد خان ازبك . . . و همچنين ملازم‌هاى دربارى است . . . در ديوار مجاور سه صحنهء ديگر ديده مىشود . در يكى از آنها شاه اسماعيل با لشكريان خود در گيرودار نبردى با دشمنان ازبك و تاتار است . در پردهء دومى شاه عباس اول مشغول پذيرايى از خلف سلطان سفير مغول كبير ( هند ) است و باز نغمه‌گران . . . . تصوير سومى نبرد بين نادر شاه و محمد شاه را ( كه بر فيل سفيد سوار است ) نشان مىدهد . . . . رنگ و تذهيب اين تصويرها بسيار تازه و زنده مىنمايد . . . . ( ص . 2 : 44 و 45 )